تبلیغات
mehr54.b36@gmail.com صنایع دستی ایران تنظیم کننده مرتضی اسکندرنژاد - زری بافی
 رشته های کم رونق صنایع دستی

هنر زیبای زری بافی به روایت تصویر

قرقره های ابریشم و زر به سرعت می‌چرخند و در میان چشم ها محو می‌شوند و دست مایه این چرخش، گلابتون طلایی رنگی است که در مقابل چشمان نافذ هنرمند می‌درخشد...
 
قرقره های ابریشم و زر به سرعت می‌چرخند و در میان چشم ها محو می‌شوند و دست مایه این چرخش، گلابتون طلایی رنگی است که در مقابل چشمان نافذ هنرمند می‌درخشد. او تارها را با پودها می‌ریسد تا هر بار نقشی از آنچه را در جهان هستی می‌بیند بر پارچه ببافد.
زری بافی
رشته های کم رونق صنایع دستی
كارگاه زری بافی در اصفهان

در روزگاران پیشین ،کارگاه های طراز سازی ایران ،علاوه بر اینکه منسوجات گرانبها را برای داخل کشور تدارک می دیدند ، بخشی رانیز برای صدور به کشورهای دیگر آماده می کردند .نمونه هایی از بافته های ابریشمین اوایل دورة اسلامی که به شیوه ساسانی بافته شده ،هم اکنون در دست است و غالبا" در مجموعه های شخصی و کلیساهای اروپا دیده می شود .از جمله دستمالی که چهره حضرت مسیح (ع ) بر آن نقش بسته ،در کلیسای «سنت ویکتوریا» موجود است وهمچنین پارچه ای که نقش فیل بر آن بافته شده ،در خزانه کلیسای بزرگ «سانس » نگهداری می شود.

بافت پارچه هایی که درمتن و نقوش آنها، نخهای گلابتون به کار گرفته شده بنا به روایات تاریخی به دو هزار سال پیش می رسد .«هردودت » مورخ مشهور یونانی نوشته است :

رومیان به خاطر زیبائی واشتهار زربفت های سنتی ایران همه ساله مبالغ هنگفتی می پرداختند .

زری بافی

فیلوسترات نیز گفته ست :«اشکانیان ،خانه های خودرا با پرده های زری یراق دار که از پولکهای نقره و نقوش زرین ،تزئین شده بود ،می آراستند.»

نقوش پارچه های ساسانی در تناسب و هماهنگی طرح و رنگ به نهایت درجة هنری رسیده بود. ترکیبات نقوش ساسانی ، برگرفته از مرغ و پرندگان ،جانوران و شکارگاه و سواران و طرحهای تجریدی و انتزاعی بود. از قرون چهارم میلادی ،قطعاتی از زریهای ایرانی در موزه «لیون » فرانسه ،لندن ،واشنگتن ،ارمیتاژ و... نگهداری می شود و نمودار عظمت و اعتبار این هنر سنتی در ایران کهن است .

زری بافی

بعد ازساسانیان ،به علت حرمت بهره گیری از طلا برای مردان ،مدتی نسبتا" دراز، بافت پارچه های زری به تعویق افتاد تا اینکه بافتن پارچه های زری ،در دوره سلجوقیان رونق یافت .در دوره های اسلامی ،نقوش حیوانات وپرندگان نظیر شیر ،عنقا و عقاب که زربفت شده اند و در متن پارچه ها ،جلال و شکوهی داشتند از پیشرفت تکنیک پارچه بافی درعصر سلجوقیان است . طرحهای شقایق و نیلوفر آبی نیز از عناصر تزئینی در بافت پارچه های این دوره است .

زری بافی

در دوره های بعد ،تدریجا"طرحهای تازه ای به ابتکار طراحان و بافندگان ایران به منّصه ظهور رسید ودر هویتی مستقل ، دوره معتبر و اصیل نساجی صفویه را بنیان نهاد. اما پیش از آن یعنی در عصر مغول ،سالهای فراموشی نساجی ایران بود و زری بافان از بیم مرگ ، متواری شده و در خفا می زیستند .

 زری بافی

دوره طلایی بافندگی از عصر صفویه آغاز می شود .پارچه های ابریشمی صوفیه سه گونه است :

۱) حریرساده

۲) ابریشم زربفت

۳) مخمل ابریشمی

این پارچه ها، برای تن پوش اعیان ،امرا و شاهان و درباریان به کار می رفت . تزئین پارچه های یاد شده عبارت بوداز اشکال انسانی ،تصویر حیوانات و پرندگان وگل و گیاه و گاهی نیز تصاویر داستانهای رزمی و بزمی برآن ها نقش بسته است .

زری بافی 

مثلا"درموزه «کوپریونیون » دو قطعه پارچه ابریشمی را می بینیم که روی آنها، منظره ای از داستان لیلی ومجنون دیده می شود.درزمان شاه عباس دوم ،بافت پارچه های ارزشمند زربفت و مخمل زری ،بادقت و مهارت ادامه داشت و باقطعاتی از آنها نام بافنده آن که «غیاث » بود نقش بسته است .در موزه «متروپولیتن »دو قطعه کوچک پارچه ابریشمی تاریخدار ،اززمان شاه عباس موجود است که روی آنها نام بافنده شاه حسین و تاریخ ۱۰۰۸ ه.ق ( ۱۵۸۸ م )نقش بسته است .

زری بافی

نساجان و بافندگان مشهور این عهد ،عبارت بودند از غیاث ،عبدالله ،ابن محمد،معزالدین ،ابن غیاث وعیسی عباسی .

در عصر شاه عباس از هنرمندان زری باف خواسته شد که به منظور زنده کردن این هنر قدیمی به اصفهان کوچ کنند .دراین دوره ،علاوه بر اصفهان ،یزد وکاشان نیز جایگاه بافت زری درایران بود.


از قرن ۱۶ تا قرون ۱۷ و ۱۸ م بافت پارچه های زربفت وابریشمی کاهش یافت وگلدوزی قلمکار وانواع سوزندوزیها ، جایگزین این هنر سنتی شد .


زری بافی

زربفت ومخمل زری ،درمسیر تاریخی خود،نظر هنرمندان زری باف عصر قاجار رانیز به خود معطوف داشت وکم وبیش این هنر سنتی ،سینه به سینه حفظ شد و در گذشته نیز به عنوان بافته زینتی ،رویه مبل دربار ، لباس تشریفات و پرده های تالارهای عام و خاص به شمار می رفت .کارگاه کنونی زری بافی سازمان میراث فرهنگی کشور در سال ۱۹۳۱ به اهتمام «استاد حسین طاهرزاده بهزاد تبریزی » بنیان نهاده شد واز هنرمندان برجسته زری بافی آن روز ایران ،از جمله «استاد حبیب ا... طریقی »و فرزند هنرمندش «استاد محمد طریقی »به کار دعوت شد و هنرمندان کنونی ،دست پروردگان خاندان طریقی هستند .

اکنون در کارگاه زری بافی سازمان میراث فرهنگی کشور در تهران و هنرستان هنرهای زیبای اصفهان ومیراث فرهنگی کاشان ،نمونه های جالبی از انواع زری و مخمل بافته می شود که پاره ای از آنها از نظر رنگ و طرح ،با بهترین دست بافت های این هنر سنتی در گذشته برابری می کند .

 

پایه های طراحی نقوش زری ،اگر چه به ترکیبات هنری کلاسیک آن استوار است ،ولی ایجاد نقوش وطرح آن ، مانند سایر هنرهای ایرانی ،خواص شکل پذیری وترکیبات نوین دارد.

 

استادان مرحوم طریقی ،مرحوم حاج حسین اسلامیان ، محمودفرشچیان ،عنایت ا... منجدب و دیگران با اندک تغییر در ظاهر و یاافزودن و کاستن یک عنصر تزیینی ،اشکال ویژه ای را که گویای آفرینش طرحی نوین است ،ابداع کرده اند .

زری ،با دستگاههای کهن «دستوری » و «ژاکارد » بافته می شود.مواد اولیه زری که ابریشم و گلابتون است ، هنوز هم در غنای این هنر،نقش اساسی دارد. رنگرزی ابریشم هایی که در زری بافی کاربرد دارد،با رنگهای طبیعی انجام می گیرد و به همین جهت از ارزش فراوانی برخوردار است .این رنگها،سالیان متمادی ثابت وپایدار می مانند .

روی های بافت زری به صورت لپه باف ،دارایی واطلسی و... است و طرحها ونقشهای رایج امروز ،بته جقه ای ،اسلیمی ، اسلیمی ماری ،اسلیمی درهم ،گلهای افشان ،شکارگاه ،بزم ،رزم ،مناظر وحیوانات ،خط وخوشنویسی و.. است ،نقشهای تجریدی در زریهای امروز،کمتر یافت می شود.

امکانات تکنیکی ،امروزه سبب سرعت بافت ودقت در نقشبندی ونقش اندازی شده و مواد اولیه نیز مرغوبتر از گذشته شده است .البته این تغییرات بر اساس مطالعات و بررسی آثار گذشتکان به دست آمده است .

امروزه زری بافی در جایگاهی ویژه ای قرار دارد و آثاری که به موزه ها و نمایشگاههای راه می یابند .چشم تماشاگران را خیره می سازند.

بانک اطلاعات حکیم عمر خیام


تاریخ : سه شنبه 1 شهریور 1390 | 12:07 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات

  • جستوجوی فایل
  • قالب میهن بلاگ
  • ضایعات