تبلیغات
mehr54.b36@gmail.com صنایع دستی ایران تنظیم کننده مرتضی اسکندرنژاد - تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی http://amitist7.blogfa.com

 
تراش سنگهای قیمتی


عمل تراش و پرداخت  سنگهای قیمتی در زینت آلات و پوشش های زینتی ، مقدمه ای بر نامگذاری این هنر-صنعت شد.



  • در نگاهی به تاریخ و قدمت استفاده از سنگهای قیمتی، اقوال متعددی اظهارشده است. به بیانی قدمت استفاده از سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی در ایران به پنج تا  هفت هزار سال پیش می رسد دراین راستا «خراسان رضوی با وجود  معدن فیروزه و سابقه 4 هزار ساله سنگ فیروزه به عنوان  یكی از استانهای مزیت دار در خصوص توسعه صنعت تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی ثبت شده محسوب می‌شود و در حال حاضر ایران چهارمین مصرف ‌کننده طلا در دنیا است.
  • جواهرات به علت زیبایی، نوع ساخت، ارزش ذاتی و غیره قرنهاست که مورد توجه مردم عادی و پادشاهان بوده است. فلزات و سنگهای قیمتی از زمانهای دورتوسط بشر به شکل تزئینی و هنری در امده است تا برای زیور شخصی حیثیت اجتماعی و ... بکار برده شود.

  • تجارت سنگهای گرانبها ، سومین رشته سودآور اقتصادی در جهان است و حجم مبادلات تجاری ان بیش از 300 میلیارد دلار در سال است که سهم ایران به رغم وجود کانی های قیمتی و نیمه قیمتی در بعضی از استان های کشور بسیار ناچیز می باشد. ..با توجه به اینکه بازارهای کنونی دنیا تشنه سنگها و طرحهای غنی و هنری ایران در رشته تراش سنگهای قیمتی است، بی شک با ورود این سنگ ها و طرحها بازار بسیار پر رونقی خواهد داشت. این رشته در استان اصفهان با توجه به وجود معادن سنگ، زمینه های بسیار متعددی را دارا می باشد. با توجه به آموزشهایی که سازمان صنایع دستی استان در زمینه تراش سنگهای قیمتی در سطح استان درنظر انجام دارد و با فعالیت بخش خصوصی در این زمینه ، این رشته در حال پیشرفت و ترقی است. 
  • دانش و هنر تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی در گذشته فقط در انحصار چند كشور بوده اما خوشبختانه در سالیان اخیر هنرمندان ایرانی، به خوبی گام در عرصه این هنر نهاده و آثار زیبا و ارزشمندی را خلق نموده اند. 
  • رونق و ارتقاء این هنر در كشورمان، در بخشهای مختلف اقتصادی كشور نیز تاثیرگذاری شگرفی خواهد داشت. 

  • روش تولید:
  • فرایند تولید این هنرصنعت به این ترتیب است كه ابتدا، راف (مواد خام) انتخاب و نوع طرح بر روی آن توسط یك شخص كاملاً آشنا به فن تراش و با كمك رایانه دارای پردازشگر سه بعدی، بعد از عكسبرداری از راف مورد نظر، بهترین نوع و مدل و طرح تراش با كمترین ریزش انتخاب می شود، سپس راف بر روی داپ كه به میله فلزی یا چوبی یا پلاستیكی غیرقابل انعطاف با قطر و اندازه های مختلف است توسط موم مخصوص كه 90% آن گیاهی می باشد و یا چسب مخصوص متصل می شود. سپس طرح مورد نظر بر روی آن راف اجرا می گردد. 


  • تراش بر روی یك راف شامل سه قسمت است : 
  • پاویلیون « pavilion » 
  • كمره «circle » 
  • تاج « crown » 

  • كه هر قسمت در هنگام اجرا به دو قسمت تراش و پلیش نیز تقسیم می شود.
  • ابزار ومواد ومصالح:
  • مواد مورد نیاز؛ انواع  سنگهای قیمتی از جمله : یشم ، عقیق، فیروزه ، زمرد، برلیان، الماس و .... و مواد پرداخت  و صیقلی کردن. ابزار کاربردی دراین رشته عبارتند از انواع پولیش ها ی دستی و ماشینی تیغه های تراش ، ذره بین ، گیره و ...



((تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی))
 
  • سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی که به آنها گوهر و جواهر نیز گفته می شود، به دسته ای از مواد کانی اطلاق می گردد که بعلت وجود بعضی خواص در آنها، از سایر معدنیها و سنگها، متمایزند. بیشتر گوهرها از مواد متبلور معدنی می باشند. برای اینکه قطعه ای سنگ معدنی مرغوب و گرانبها بوجود آید باید وضع و محیط کاملا مساعد باشد. اغلب زمین شناسان معتقدند که قسمت داخلی مواد مذاب که بتدریج سرد و متبلور می گردد پدیدآورنده سنگهای گوهر می باشد. به گفته دانشمندان این کار در مدت چندین ماه یا هفته هم می تواند صورت بگیرد. الماس معمولاً در اعماق زمین، در جایی که حرارت و فشار فوق العاده زیاد باشد متبلور می گردد. شناخت و استفاده از نگین های رنگین و زیبا و یا به عبارتی از جواهر، قدمت هفت هزار ساله دارد و از میان اولین سنگ های جواهر شناخته شده می توان از عقیق، کوارتز، کهربا، گارنِت، یَشم سبز، یشم، زمرد و فیروزه نام برد. سنگهای قیمتی نشانگر ثروت و تشخص بوده و فرمانروایان از نگین هایی که از این کانی های جواهر ساخته شده بود استفاده می کردند. ارزش و گرانبهایی گوهرها بعلت بعضی خواص، از جمله رنگ، استحکام و زیبایی و درخشندگی است که در آنها وجود دارد. گذشته از اینها کمیابی نیز در مطلوب بودن و بالا بردن بهای آنها بی اثر نیست. سنگهای گرانبها و نیمه قیمتی، یا ساده و بی رنگند یا دارای رنگهای زیبا و خیره کننده می باشند. یک قطعه سنگ گرانبها اگر دارای ترکیبات شیمیایی خالص باشد بی رنگ خواهد بود، مانند الماس، که کربن خالص می باشد. وجود اندکی اکسید در یاقوت، سبب تجزیه و بازتاب نور قرمز می گردد و وجود اکسید کرومیوم، باعث ایجاد رنگ سبز در زمرد و یشم سبز می شود. زوایای تاج یا قسمت بالای یک نگین و همچنین زوایای قاعده آن، که بوسیله تراش ایجاد شده است در کثرت درخشندگی و رنگ و وارنگی تأثیر بسزایی دارد. بنابراین هرچه تناسب تراش سنگ بهتر باشد، زیبایی و جلوه آن بیشتر خواهد بود. سنگهای جواهر روی پایه هایی از طلا یا پلاتین نصب می شده است و هم اکنون نیز به همین ترتیب می باشد و علاوه بر آن روی فلزات دیگری چون نقره و غیره نیز، نصب می شود. در دوره های گذشته سنگ های قیمتی علاوه بر ارزش مادی بیشتر جنبه سِحر و جادو داشته و به عنوان طلسم برای صاحبان جواهرات محسوب می شده اند. همچنین اعتقاد بر این بود که سنگ های قیمتی به عنوان شفادهنده بیماری ها و ناراحتیهای جسمی مؤثر است. اخیراً در بعضی از کشورها نوعی از سنگ های قیمتی را که در معادن استخراج می شوند، به عنوان سمبُل کشور خود برگزیده اند.


  • تاریخچه:
  • قدیمیترین روش تزئین کردن و زیباتر جلوه دادن سنگ های گرانبها، حکاکی اَشکال و حروف بر روی آنها بوده است. تصور می شود برای اولین بار بلورهای جواهر را در هند تراش داده اند. تا حدود اوایل قرن پانزدهم برش و پرداخت نگین های با ارزش فقط محدود به جلای صفحات طبیعی می شد. که حتماً می بایستی شفاف و خوش رنگ باشد و نتیجه کار فقط درخشانتر و بهتر جلوه دادن آن بلور بود. سنگهای غیرشفاف مانند عقیق نیز برش داده شده و با سنگ سمباده برای جلوه بهتر جلا داده می شد. باور عمومی بر این است که تراش سنگهای جواهر در قرن 15 میلادی آغاز و تا حدودی تکمیل و متداول شده است. برای مدت نسبتاً طولانی فنون مربوط به تراش سنگ جزو اسرار بود و عده معدودی از آن اطلاع داشتند.


  • از قرن 16 میلادی شهر «ایدار اوبرشتاین» در آلمان غربی به مرکز تراش عقیق(Agate) و سایر سنگهای رنگین و گرانبها تبدیل گردید. از اوایل قرن 20 میلادی شهرهای «آمستردام» و «آنتورپ» به عنوان مراکز تراش و فروش برلیان مشهور شدند.
  • استان زنجان با دارا بودن ذخایر سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی همچون آگات(عقیق)، فلورین، مالاکیت، گارنت و...، موقعیت مناسبی جهت راه اندازی کارگاههای تولید سنگهای جواهر را دارد. کارگاه تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی در سال 1383، در مرکز آموزشی صنایع دستی زنجان راه اندازی و تاکنون دوره های آموزشی متعددی در این مرکز برگزار گردیده که با استقبال زیاد علاقمندان مواجه گردیده است.



  • کلا فرآوری سنگهای قیمتی در سه مرحله انجام می گیرد که شامل موارد زیر می باشد:
  • 1-  برش Cuting اولین و مهمترین مرحله فرآوری می باشد که در این مرحله سنگ به اندازه دلخواه بریده می شود که عمل برش با تیغه های مخصوصی به نام تیغه الماسه صورت می گیرد بایستی توجه نمود که در حین برش تیغه و سنگ بایستی با آب و یا سایر مواد خنک کننده در ارتباط می باشند که این عمل از شکسته شد سنگ و تیغه جلوگیری کرده و از اصطکاک برش به میزان بسیار زیادی می کاهد
  • اندازه تیغه ها از قطر 5 سانتی متر تا چند 10 سانتی متر متفاوت می باشد برای برش در منزل و کارگاه خانگی بیشتر از تیغه الماسه هایی تا قطر 15 سانتی متر استفاده  می شود
  • ضخامت این تیغه ها ممکن است از چند دهم تا چند میلیمتر باشد که برای افراد مبتدی بهتر است از ضخامتهای بیشتر استفاده شود در حین برش بایستی سعی گردد که دست حرکت زیادی نداشته باش چون ممکن است سنگ یا تیغه بشکند و درحین برش بایستی به آرامی به تیغه فشار آورد و از عجله کردن در حین برش جلوگیری نمود . 
  • برای برش الماس از خود الماس استفاده می کنند و برای تراش آن از پودر آن استفاده می گردد درحین برش ممکن است از چند درصد تا چند ده درصد سنگ از بین برود به همین خاطر الماس را نمی برند و بیشتر افراد حرفه ای  و ماهر آن را به ضخامت مطلوب می شکنند و سپس تراش می دهند. در هنگام برش تعیین جهت برش یکی از مهمترین پارامترهای اصلی می باشد و بایستی برش در جهتی انجام شود که سنگ زیباترین جلوه را نشان دهد دستگاههای برش با توجه به نوع تکنولوژی آن ممکن است به صورت اتوماتیک ، نیمه اتوماتیک، و یا غیر اتوماتیک باشد.
  • مهمترین کشورهای سازنده دستگاههای فرآوری شامل کشور آلمان، آمریکا، دانمارک و روسیه می باشد
  • بهترین مارک : وینتر  Winter (مارک مشهور در کار تراش)
  • 2-  تراش  شامل سایش Grinding و فرم دهی Forming است که در این مرحله شکل دلخواه به سنگ مورد نظر داده می شود که این عمل با استفاده از دیسکهای تراش به نام CBN انجام می گیرد. که این دیسکها ممکن است دارای قطر، ضخامت و زبری های مختلف باشد که برای کارگاه خانگی بهتر است از دیسک های با قطر 10 تا 15 سانتی متری و ضخامت 1 تا 2 سانت استفاده گردد (مشابه سنگ فرز) 

  • بایستی در هنگام تراش دیسک تراش و سنگ مورد نظر با آب در ارتباط باشد که هم از آلودگی محیط کاسته شده و هم موجب افزایش عمر دیسک شده و از شکسته شدن سنگ جلوگیری می نماید.
  • برای سایش از دیسکهای CBN زبر استفاده کرده و سپس برای فرم دهی ازدیسکهای CBN نرم استفاده می کنیم برای تراش علاوه بر دیسکهای CBN مته های CBN و الماسه نیز وجود دارد
  • 3-  پولیش یا صیغل دادن Polishing مرحله پولیش مرحله نهائی از فرآوری می باشد و کار پولیش با استفاده از سمباده های الماسه انجام می گیرد که ابتدا از سمباده های زبر و سپس از سمباده های نرم استفاده کرده جهت استفاده از سمباده به ترتیب از مش های 120 -220 -600- 1000-1200 استفاده کرد

  • تراش وجه دار: این تراش معمولا توسط دستگاههای خاصی که به صورت افقی صفحه آن می چرخد انجام می گیرد. که این کار نیاز به مهارت نسبتأ زیادی دارد تنظیم کردن زوایا و ارتفاع نگین از سطح صفحه مدرج و دقیق انجام می گیرد ولی در دستگاههای نسبتأ سنتی که الان هم رایج است اینکار توسط یک صفحه سوراخ دار که به صورت عمودی قرار دارد انجام می گیرد 

  • انواع تراش:
  • با توجه به تعریف جامع تراش انواع نگین و تراشهای هنری (پیکرتراشی  نقش برجسته و ...) بر روی کلیه سنگها نشانه وسعت عمل در استفاده از روشها و فرمهای مختلف تراش بر مبنای توانائی حرفهای گوهر تراش است.
  • خلاقیت ، مهارت و استفاده از تکنولوژی مهمترین عوامل در بازدهی حرفه تراش می باشد افزایش آگاهی عملی و تخصصی در رشته های مختلف به ویژه در علوم گوهر شناسی و استفاده از ماشین آلات مدرن و سایر ابزار و مواد ساینده با مقاومت و دقت بالا موجب افزایش کیفیت و نوآوری در تولید و تراش انواع نگین جواهرات گردیده است زیائی و ظرافت در تراش سنگهای گرانبها به دلیل تأثیر کار مستقیم و فکر انسان موجب حفظ ماهیت هنری این حرفه است علیرغم استفاده از ماشین آلات پیشرفته در تولید و تراش نگین ها هنوز هم ازار دستی و ماشین آلات نیمه اتوماتیک سهم قابل توجهی را دارند بهر گیری از روشها با آموزشهای کلاسیک تدوین مبانی درسی در مراکز علمی طراحی فرمهای مختلف تراش بر اساس محاسبات ریاضی و هندسه ، فیزیک نور،  بلور شناسی نوری در رشد و محتوی علمی و کاربردهای تخصصی گوهرتراشی تحولات زیادی را پدید آورده است.

  • به طور کلی فرمهای تراش بر روی هر یک از نگین های جواهر تراش داده شده از دو روش تبعیت می کند:
  • 1- روش ایجاد صفحات هندسی به صورت سطوح و یالهای و زوایا و رئوس مشخص بر روی نگین ها با اشکال منتظم هندسی و در فضای سه بعدی با عنوان ایجاد فست ها یا پخ ها Faseted Cut  در این نوع تراشها به صورت محاسبه شده و با شاخص زاویه تعیین و انجام می شود تا کنون بیش از 150 نوع تراش زاویه ای به صورت الگو در آمده است که در دنیا مورد استفاده قرار می گیرد در تراش زاویه ای که بیشتر روی جواهرات شفاف و گرانبها صورت می گیرد ابتدا زاویه تراش محاسبه شده و توسط دستگاههای مخصوص این کار قطعه جواهر ثابت شده و تراش بر روی دیسک افقی صورت می گیرد  بسته به الگوی تراش زوایای تراش می توانند از چندین تا بیش از 100 تراش داشته باشند
  •  2- روش یجاد اشکال نیم کره با مقاطع مخروطی (دایره و بیضی ) تراش کابوشن Caboshen یا دامله بدون ایجاد صفحات هندسی در این نوع تراش عمومأ زاویه تراشی وجود ندارد این تراش شامل انواع تراشهای منحنی گرد و در نهایت دامله تراش گود تراش شکلهای فانتزی (انواع میوه و ..) و در نهایت تراش منظره و چهره  است
  •  
  • اطلاعات مورد نیاز برای انجام مراحل تراش که قبل از آن محاسبه می شود:

·        اشکال پیش فرم اولیه   Preforming

·        اندیکس راهنمای فست ها   Faceting  index conversion chart

·        زاویه فست      Facet  angles

·        نسبت ابعاد رنگین      Length to width ratios

·        میزان بازتاب نور          Light Return

·        محاسبه وزن نگین       Estimated weight

 

 

  • مراحل فرآوری در نوع برش فست:
  • 1-  مرحله اولیه تراش که سنگ از حالت زبر و ناهموار (راف Rough ) را با شکل دهی مناسب به صورت هندسی Round تبدیل می شود
  • 2-     تراش مقدماتی سنگ و صاف کردن زوایایی مورد نظر جهت ایجاد فست ها به صورت صفحات قرینه
  • 3-    یکنواخت کردن صفحات و زوایای بین آنها و رسیدن به شکل تراش مورد نظر
  • 4-    به پایان رساندن صفحات بر اساس شکل و فرم تراش مورد نظر در قسمت بالائی تاج و کمربند
  • 5-    مرحله پایانی تراش پس از حفظ تناسب و تقارن بین فست های ایجاد شده و انجام مراحل پرداخت و صیقل نهائی
  • در هنگام تراش نگین جواهر تراش باید دائمأ به تمام سطوح گوشه های در حال ایجاد و صحت زوایایی آنها نسبت به یکدیگر مرتبأ با چشم و (گاهأ ذره بین) مورد بررسی قراردهد. لازم بهذکر است که در انجام مراحل تراش ، برش و پولیش بین 30 تا 60 درصد وزن سنگ به عنوان پرت از بین می رود لذا مطالعات قبل از برش بر روی سنگ های گوهر از اهمیت بالائی برخوردار است.

 

 

  • چند وجهی های منتظم در تراش نگین :
  • چند وجهی های منتظم :جسمی که از هر طرف به یک چند ضلعی مسطح محدود باشد به طوریکه هر دو  چند ضلعی مجاور دارای یک چند ضلعی مجاور دارای یک ضلع مشترک باشند و هر ضلع فقط مابین دو چند ضلعی دیگر مشترک باشد نه بیشتر این چند ضلعی ها را وج های چند ضلعی و رأسهای آنها را کنج چند ضلعی و ضلعهای آنها را یالهای چند ضلعی می گویند.
  • -         چهار وجهی متنظم   چهار مثلث متساوی الاضلاع هم نهشت (4 راس 4وجه 6 یال)
  • -         شش وجهی منتظم  = مکعب 6 مربع هم نهشت غالب خاصی از مکعب مستطیل ( 8 راس 6 وجه 12 یال)
  • -         هشت وجهی منتظم   از 8 مثلث متساولی الاضلاع (6راس 8 یال و8 وجه)
  • از شش ضلعی منتظم برای تراش فرمهای رز رز پخ و رز یک رویه و رز چند رویه استفاده می شود.

 

  • منشورها :  جسمی که مابین یک سطح منشوری و دو مقطع موازی محصور باشد دو مقطع متوازی را قاعده منشور که هر دو قاعده منشور متساوی اند اگر قاعده چند ضلعی منتظم باشد منشور را منتظم  می گویند

  • گرانیگاه و ثقل در اجسام سه بعدی : اجسام به شکلی قرار می گیرند که وزن کل آن به یک نقطه وارد می شود آن نقطه را گرانیگاه یا مرکز ثقل می گویند جسمی که شکل هندسی منتظم دارد و جنس ان از ماده ای همگن با چگالی یکنواخت است گرانیگاه و مرکز ثقلش در مرکز هندسی آن است.
  •   تمامی فست ها به شکل اشکال هندسی مسطح می باشد (مثلث، مربع، مستطیل، متوازی الاضلاع، ذوزنقه، لوزی)
  • فست بر اثر از بین بردن کنج ها و یا یالها به وجود می آید.
  • واحد سنگهای قیمتی:
  • 1قیراط = 100صوت(برلیان)
  • 5قیراط = 1گرم
  • 500صوت =1گرم
  • واحد وزن مروارید=  گرین
  • 4گرین = 1قیراط


 

 

 


  • لیست لوازم و ابزار مورد نیاز
  • جهت تراش های دامله (کابوشی ) و فست (پخ)
  • 1-    موتور الکتریکی به همراه سیستم سه نظام جهت استقرار تیغه ها و ...
  • 2-     تیغه الماسه
  • 3-    دیسکهای CBN
  • 4-    سرچوب که از جنسهای چوبی ،آلومینیومی ،مسی و برنجی تشکیل شده  و به شکلهای مختلف می باشد
  • 5-     خمیر نگهدارنده
  • 6-    پودر پولیش یا خمیر پولیش
  • 7-    چراغ الکلی  برای ذوب خمیر نگهدارنده
  • 8-    ابزار نگهداری (پنس)
  • 9-    کولیس
  • 10- برگ  سنباده در شماره های مختلف 

  


تاریخ : دوشنبه 14 فروردین 1391 | 12:54 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات

  • جستوجوی فایل
  • قالب میهن بلاگ
  • ضایعات