تبلیغات
mehr54.b36@gmail.com صنایع دستی ایران تنظیم کننده مرتضی اسکندرنژاد - زیورآلات سیستان وبلوچستان2

سینه‌ریز Sineriz : از حدود 25 تا 35 آویز نقره‌ای تهیه می‌شود. بر روی آویز وسط معمولا نگین (عقیق) تعبیه می‌شود. این آویزها روی یک رشته نخ در جای خود قلاب می‌شوند، که طول هر کدام حدودا 7 سانتی‌متر می‌باشد، هر کدام از این آویزها، از چند تکه تشکیل شده است، که به‌وسیله لحیم یا حلقه‌هایی به هم متصل می‌شوند که در قسمت‌های انتهایی آن به شکل دایره می‌باشد که بر روی آن گل‌های هشت‌پر توسط قالب نقش گردیده است.
سینه‌ریز سیستانی: جنس آن از طلا و به‌وسیله نگین‌های فیروزه و زمرد تزیین می‌شود . شمسه وسط سینه‌ریز، در واقع از ملحقات ماهک (نوعی زیور قدیمی) بوده که در این نمونه به‌وسیله چهار سکه پهلوی و آویزهایی به فرم ماهی به این صورت تزیین شده که مابین هریک از آویزها سکه آویخته شده است. به هر یک از آویزها یک سکه احمد شاهی متصل شده و در وسط چهار سکه پهلوی، یک شمسه با تک نگین فیروزه قرار گرفته است که شمسه بزرگ‌تری به آن متصل است.

 


شمشو Semso : مجموعه‌ای است از قطعات جنس طلا در اندازه و اشکال متفاوت که بزرگ‌ترین آن‌ها وسط نوعی روسری که به آن سری گفته می‌شود، متصل می‌شود. بزرگ‌ترین قطعه در وسط روسری قرار گرفته و به ترتیب که به گوشه روسری می‌رسد از نظر اندازه کوچک‌تر می‌شود. برای ساخت این زیور ورقه طلا را در قالب به شکل مورد نظر برش می‌دهند. سپس دانه‌های کوچک و گرد (گل‌ها دانه) را روی آن مطابق طرح مورد نظر چیده و حرارت می‌دهند تا در جای خود ثابت شود. برای تزیین بیشتر شمشو از نگین‌های یاقوت، فیروزه و همچنین رشته‌های مروارید استفاده می‌شود.  
کید Kaied :تشکیل شده از دو ردیف زنجیر و دایره‌های نیمه محدب (شمس) که به یکدیگر متصل می‌باشند و در مرکز به یکدیگر متصل می‌شوند. قطع‌های دایره‌ای شکل در مرکز توسط نگین‌های یاقوت یا فیروزه تزیین گردیده که به‌آن شمس می‌گویند.

 


شمس Sams – Samse : شمسه به گروهی از زیورآلات که از روی سر آویخته گردد. نوعی از آن به وسط کید متصل شده و روی پیشانی قرار می‌گیرد. این نوع شمس در مناطق سرباز و ایرانشهر مورد استفاده بیش‌تری دارد. و برای تزیین از نگین‌های فیروزه و یاقوت استفاده می‌شود.
کپگو Kapagu : این زیور به دور گردن بسته می‌شود و تشکیل شده از تعدادی نیم‌کره توخالی که به‌صورت یک ردیف پشت سر هم بر روی پارچه دوخته می‌شوند، طول پارچه به اندازه دور گردن فرد می‌باشد. تعداد کپگو بین 9 تا 11 عدد است. تزیینات روی کپگو می‌تواند از نگین‌هایی چون یاقوت و فیروزه باشد و یا می‌تواند از نقوشی باشد که توسط جوش دادن دانه‌های طلا بر روی آن باشد.
گب Gab : نوعی النگو از جنس نقره می‌باشد و به‌صورت مفتول‌هایی است که در کنار یکدیگر جای گرفته‌اند و در قسمت میانی مجزا می‌باشند که به‌صورت نیم‌کره‌های برجسته خود نمایی می‌کنند و در کنار هم به‌صورت ردیف درآمده‌اند.

 


گروه Goru : به عنوان گرددنبند استفاده می‌شود. بدین شكل كه از سوراخ وسط آن گل ابریشمی (نخ ابریشمی رنگی) عبور می‌دهند و به جلو سینه آویزان می‌كنند فرم و شكل ظاهری آن همانند قیفی می‌باشد كه یك تكه استوانه‌ای كوچك بر روی یك سطح نیم كره توخالی متصل می‌شود كه در قسمت مركزی نیم‌كره نیز همانند استوانه‌ای توخالی بوده كه نخ ابریشم از آن عبور می‌كند. در راس استوانه حلقه‌هایی وجود دارد كه به آن‌ها نیز همان آویزها متصل می‌باشد. نقوش توسط پرس در روی گروه ایجاد می‌شود.

 


گلوبند Galiband : این نوع زیور مورد استفاده زنان منطقه بلوچستان بوده و در اصطلاح بلوچ به گلی‌بند معروف می‌باشد. فرم كلی آن به این صورت می‌باشد كه ورقه‌های نسبتا نازك و مربع شكل طلا در هفت قطعه و در اندازه‌های مساوی برش زده شده است. روی هر یك از این قطعه‌ها با طلا نقش‌اندازی شده است. هر كدام از قطعه‌ها در یك ردیف و پشت سر هم به یكدیگر وصل شده و ردیف بالا و پایین رشته را دانه‌های كروی شكل احاطه كرده‌اند. به هر یك از این قطعه‌های مربع شكل یك تكه ورقه دایره شكل طلا آویخته شده است كه نقش یك نوع مدال بر روی آن‌ها قالب زده شده است. در كارگاه‌های زرگری منطقه به این نوع قالب‌ها، قالب تك می‌گویند. دو سر انتهایی این رشته‌بندی جهت بستن به دور گلو تعبیه شده است.
گل‌ها‌دانه Golhadane : یكی از تزیینات مورد استفاده در زیورآلات می‌باشد. فرم آن به صورت دو مخروط چسبیده به هم می‌باشد كه راس‌های آن‌ها قطع شده‌اند. كه این فرم براساس اتصال حلقه‌هایی كه اندازه‌های مختلف دارند به دست آمده است. گل‌ها از یك جداره توری مانند كه بر اثر چیدن دانه‌های طلا بر روی حلقه‌های متصل شده می‌باشد، تشكیل شده است. بزرگی و كوچكی گل‌ها نیز بستگی به بزرگی و كوچكی دُر دارد كه هرچه دُر بزرگ‌تر باشد، تعداد حلقه‌های تشكیل دهنده در ساخت گل‌ها نیز بیش‌تر می‌شود.
گوشواره‌های سنتی زنان سیستان:
گوشواره کشکولی (کج کولی یا تختکی): در گذشته جنس این نوع زیورآلات بسته به وضع اقتصادی خانواده مس، نقره و یا طلا بوده است. ولی در حال حاضر این نوع زیور تماما از جنس طلا می‌باشد. فرم آن به‌صورت کشکول می‌باشد که سطح آن به‌صورت ملیله‌کاری تزیین یافته است. 
گوشواره ماهکی: گوشواره به شکل هلال ماه کوچک برش زده شده و بعد مفتول نیم دایره‌های جهت قرار گرفتن در داخل لاله گوش به دو سر هلال وصل می‌شود. نقش اندازی روی ورقه طلا یا به‌وسیله قالب انجام می‌شود و یا وسط این هلال را به‌صورت ملیله‌کاری تزیین می‌کنند.

 


گوشواره احمد شاهی: به پشت سکه‌های احمد شاهی مفتولی خمیده لحیم می‌کنند تا درون لاله گوش قرار گیرد و به عنوان گوشواره احمد شاهی مورد استفاده داشته است.
ماهک: استفاده از این زیور در منطقه سیستان معمول بوده و روی آن نگین‌های فیروزه و یاقوت تزیین شده است، از این زیور به عنوان سینه‌ریز استفاده می‌کنند. برای ساخت این زیور، ورقه طلا به‌شکل هلال کوچک ماه برش زده می‌شود، حاشیه بیرونی ماهک توسط دانه‌های نسبتا درشت تزیین می‌یابد و بر روی هر جفت از دانه‌های طلا که در کنار هم قرار گرفته یک دانه طلا مابین یک جفت دانه طلا گذاشته می‌شود. گل و برگ‌های تزیینی و شرابه‌های آویخته از زیور به‌صورت قالبی ایجاد شده و با نگین‌های فیروزه و یاقوت زینت می‌یابد.
لپوLepo : یکی از ملحقات در(گوشواره سنتی) می‌باشد که برای تزیین بیشتر در استفاده می‌شود . لپو متشکل از یک مکعب چند وجهی توخالی است، که برای ساخت آن از طلا با عیار پایین استفاده می‌شود. برای ساخت لپو از یک تبی که به‌صورت برگ بریده شده و با نگین‌هایی (یاقوت و فیروزه) تزیین شده است، استفاده می‌کنند. اندازه لپو به اندازه در بستگی دارد، هر چه در بزرگ‌تر باشد لپو نیز بزرگ‌تر می‌گردد و بالعکس.
مودیگ Modig : زینت مو می‌باشد، بدین صورت که موهای خود را بافته و 12 تا 24 دانه را به‌صورت حلقه در موها  می‌کرده اند و پشت گردن آویزان می‌کردند. جنس مودیگ از نقره می‌باشد و به‌صورت دو مخروط تو خالی است، که از قسمت قاعده به‌هم متصل شده و دو راس مخروط باز است.

 


والی Vali: زیوری از جنس طلا است که طول تقریبی آن همانند باری است، سطح مقطع این زیور مربع می‌باشد. بعد از به‌دست آوردن ضخامت لازم به‌وسیله دستگاه نورد، آن‌را به‌صورت حلقه‌ای در می‌آورند و مفتول ظریفی که به دور کدی پیچیده شده را از میان حلقه والی می‌گذرانند و قسمتی که از لاله گوش عبور می‌کند. به‌صورت مفتول ظریفی درآمده که بعد از عبور از گوش در طرف ضخیم آن قلاب و در جای خود محکم می‌شود. 

 


ابزارهای مورد استفاده در ساخت زیورآلات عبارتند از:
ابرک یا طلق نسوز: صفحه‌ای از جنس میکا به قطر نه سانتی‌متر دانه‌ها(گل‌ها) روی این صفحه چیده می‌شود و در برابر حرارت مقاوم می‌باشد.
انبر: نوعی انبر چدنی است، كه دارای دو بازوی بلند می‌باشد وجهت برداشتن بوته نسوز كوره زرگری و ریختن مواد مذاب داخل آن ریجه استفاده می‌شود. انبرها در دو اندازه كوچك و بزرگ در كارگاه زرگری كاربرد دارد.

 


برمه: متقب درودگری باشد كه با ‌آن چوب و تخته سوراخ می‌كنند. وآن را ماهه و مته نیز گویند. برمه تشكیل شده است، از یك محور فلزی كه یك سر آن به سر مته منتهی می‌شود. محور فلزی بر یك مفتول چوبی كه دو سر آن به‌وسیله نخ به انتهای سر دیگر محور فلزی متصل شده است، عمود شده با چرخاندن مفتول چوبی به در محور فلزی و تكرار این عمل سطح كارتوسط برمه سوراخ می‌شود.

 


بوته نسوز ( كولو): ظرفی است كاسه‌ای شكل از جنس مواد نسوز در اندازه‌های مختلف، كه درجه حرارت‌های بالا را تحمل می‌كند. طلا را جهت ذوب‌كردن درون بوته نسوز ریخته و در كوره می‌گذارند .

 


 پرس مكانیكی: دستگاه پرس مكانیكی موجود در كارگاه زرگری مانند نمونه‌های موجود در بازار می‌باشد.

 




تاریخ : سه شنبه 5 آذر 1392 | 11:33 ق.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات

  • جستوجوی فایل
  • قالب میهن بلاگ
  • ضایعات