تبلیغات
mehr54.b36@gmail.com صنایع دستی ایران تنظیم کننده مرتضی اسکندرنژاد - پوشاک و پایپوش ترکمن1

پوشاک ترکمن

با مقایسه پوشاک ترکمن‌ها با پوشاک ادوار تاریخی ایران، شاید نتوان پوشاک آن‌ها را با تمام جزییات به دوره خاصی ارتباط داد. آنچه که در لباس قومیت‌های مختلف ایرانی به چشم می‌خورد، عناصر ترکیبی دوره‌های تاریخی متفاوت می‌باشد. باید در نظر داشت آنچه که در یک دوره تاریخی موجود بوده است و یا آنچه که در برخی از دوره‌ها وارد ایران شده است، همواره در پی تغییر یک دوره به لحاظ سیاسی، با تفکری خاص تغییر داده شده و یا شکلی ترکیبی پیدا کرده است، لذا برای این‌که بتوان ارتباط بین آن‌ها را پیدا کرد انجام مطالعات مستمر تاریخی، اجتماعی، سیاسی و .... الزامی به نظر می‌رسد. پوشاک ترکمن‌ها نیز از این قاعده مستثنی نیست، در آن نشانه‌های پوشاک دوره‌های مختلف به عنوان مثال  پوشاک عربی ( مربوط به زمان ورود اسلام ) و تغییرات آن در ایران، به چشم می‌خورد، بوروک ترکمنی، در ظاهر شبیه عرقچین‌های دوره تیموری و یا کلاه بانوان دربار تیموری و تزیینات آن، شبیه به آل دانقی بانوان ترکمن به همراه زیورآلات فلزی خاص آن می‌باشد. پس باید اجزا پوشاک ترکمنی از میان ادوار مختلف ایران بیرون کشیده شود.

در این قسمت به دو بخش پوشاک سنتی و جدید قوم ترکمن پرداخته می‌شود.

الف: پوشاک سنتی

آنچه در این قسمت به آن پرداخته می‌شود، شامل موارد زیر می‌باشد:

1- پوشاک و پاپوش مردان ترکمن

 

1- پوشاک و پاپوش مردان ترکمن:

لباس‌هایی مردان‌ را می‌توان‌ در چهار قسمت‌: تن‌ پوش‌، شلوار، كلاه‌ و كفش‌ بررسی‌ كرد.

 

الف‌  - تن‌پوش‌ها:

ـ دون‌(don):

لباس‌ اصلی‌ تركمنی‌ ردایی بلندی‌ بود كه‌ از ابریشم‌ دوخته‌ می‌شد و تا زیر زانوان‌ می‌رسید و«دون‌» نام‌ داشت‌. دون‌ بنا به‌ رنگ‌ و نوع‌ بافت‌ بر دو نوع‌ بود. اگر از ابریشم‌ كاملا قرمز رنگ‌ دوخته‌ می‌شد، «قیزیل‌دون‌» یا «قیرمیز دون‌» (Gyzyl/ Gyrmyz don)  و اگر از ابریشمی‌ دوخته‌ می‌شد كه‌ رنگ‌ آن‌ متمایل‌ به‌ زرد بوده و بافت‌ پارچه‌ آن‌ یكنواخت‌ نباشد و نخ‌های رنگی مختلف از آن عبور دهند، - در واقع‌ رنگارنگ‌ و راه‌راه‌ باشد - «قارما دون‌» (Garma don)  نام‌ داشت‌.

پوشاک ترکمن           پوشاک ترکمن

 

بر حاشیه‌ دون‌، نوارهایی سوزن‌دوزیی از نوع‌ «آلاجا» (Alaja) (دو نخ‌ تافته‌ سیاه‌ و سفید یا تیره‌ و روشن‌) وجود داشت‌ كه‌ به‌ زیبایی‌ این‌ لباس‌ می‌افزود. بر كمره‌ دون، ‌كمربندی‌ از شال‌ (گاه‌ آراسته‌ به‌ نقره‌) می‌بستند كه‌ به‌ آن‌«شده قوشاق» ‌ ((Guşakو یا «تیرمه‌ شال‌» (Tirme) می‌گویند.

ـ چأكمن ‌ Çäkmen:

بالاپوشی‌ است‌، بلندتر ازكت‌های‌ كنونی‌ كه‌ از كرک‌ شتر تهیه‌ می‌شود. چأكمن‌ تهیه ‌شده‌ از كرک‌ ظریف‌ و مرغوب‌ را «اینچه‌ چأكمن‌» (inçe çäkmen) و چأكمنی‌ را كه‌ از كركک زبر تهیه‌ می‌شود «یوغین‌چأكمن‌» (Ýogyn) می‌نامند.

ـ ایچمک‌ Içmek:

یا پوستین‌ كه‌ در هوای‌ سرد استفاده‌ می‌گردد، آستینبلند و از شانه به سمت مچ دست باریک می‌شود اما قسمت جلوی آن بدون قلاب یادکمه است. برای بستن جلوی سینه از قوشاق، یعنی دستاری که به دور کمر می‌پیچنداستفاده می‌شود.ایچمک بنا به‌ نوع‌ پوستی‌ كه‌ از آن‌ تهیه‌ می‌شد، انواع‌ مختلفی داشت‌.

بهترین نوع پوستین را، «باغانا ایچمک» می‌نامیدند که از پوست بره یک ماهه تهیه و دباغی می‌شد. نوعی از آن که از پوست بره پنج الی شش ماهه تهیه می‌شد، پس از دباغی دشواری با انواع‌ مواد طبیعی‌ به‌ رنگ‌ زرد در آورده‌ می‌شود که آن را «سیلکمه ایچمک» می‌نامند. «ایش ایچمک» و یا (پوستین کار) نوع دیگر آن است که از پوست گوسفند تهیه شده و آن را در حین کار می‌پوشند.


قبا:
روپوشی است از پارچه‌های راه راه و گاهی ساده، بدون یقه برگردان با آستین‌های راسته و بدون زیر بغلی که به جای آن در محل اتصال آستین و تنه چاک‌دار است. دامنیبلند دارد که در دو طرف چاک دار است و دو طرف آن از ناجیه کمر به طور یکنواختی گشاد می‌شود. دو طرف قبا بر روی هم قرار می‌گیرد و با بندینک و یا کمربندی چرمی نگاه داشته می‌شود.

ـ كوینك‌ Köýnek:

‌ پیراهنی‌ ساده‌ و فاقد یقه ‌بود و یا یقه‌‌ای‌ كوتاه‌ و مدور و بدون‌ دكمه‌ داشت‌; با آستین‌هایی‌ بلند، ساده و راسته كه‌ به‌ جای‌ دكمه‌، بندهایی‌ در آن‌ به‌ كارمی‌رفت که «سپ یقه» نامیده می‌شد و بند را «یقه توپ» می‌نامیدند‌. پیراهن‌ دیگری‌ نیز دوخته‌ می‌شد كه‌ آن‌ هم‌ ساده‌، منتها دارای‌ یقه‌ كج‌ یا كناری‌ بود و آن را «چئک یقه» یا «گزک یقه» و یا «اوزیقه» می‌نامیدند که چاک یقه در پهلوی راست  یقه قرار می‌گیرد. این‌ یقه‌ با سوزن‌دوزی‌های‌ مفصلیی از نوع «جویجه بورون» (نوک جوجه ای) زینت‌ داده‌ می‌شد و سرآستینش‌ نیز گلدوزی‌ شده‌ بود و «گلباغ» نامیده می‌شد. قد پیراهن‌ها معمولی می‌باشد. پارچه آن را از چلوار ذکر کرده‌اند. مردان میان 50 تا 60 ساله و بزرگ‌تر از آن پیراهن سپید می‌پوشند. این پیراهن‌ها نقش و نگاری ندارند و آرایش آن‌ها نواری است، كه در كنار یقه جیب‌های پهلو و آستین دوخته شده است.

پیراهن روحانیون:

روحانیون ترکمن هنوز هم از پیراهن‌های سفید با دامنی بلند استفاده می‌کنند، اما یقه آن مثل سابق صوفی یقه نیست بلکه به تقلید از روحانیون فارس تهیه می‌شود که یقه‌ای مدور، پایه‌دار و دارای دکمه است. این پیراهن‌ها معمولا از جنس نخ‌های پنبه‌ای کتانی است.

چاتال:

جامه‌ای بود سبک که در هنگام آلامان، یعنی یورش به دشمن، می‌پوشیدند و آن از جامه خانگی کوتاه‌تر بود.

یاپینجا:
پوششیاست از جنس نمد و بدون آستین، مخصوص چوپان‌ها که در زمستان بر دوش می‌اندازند و درتابستان به عنوان سایه بان استفاده می‌کنند.

ب‌ - شلوار:

بالاق/ تنبان:

شلوار مردانه،‌ عبارت‌ از تنبان‌ گشادی‌ بود كه ‌رشته‌ای‌ پنبه‌ای‌ لیفه‌ آن‌ را تشكیل‌ می‌داد و سر آن‌ را گاه‌ با «هوتاز» (Hotaz) یا منگوله‌ می‌آراستند که به آن «اوچغور» می‌گویند. بالاق نیز مانند شلوار برشی سادهداشت، اما برای مردان مسن از پارچه‌های سفید و جوان ترها از پارچه‌های سبز و نیلیاستفاده می‌شد.

جولبار/ شلوار:
این پوشاک را مردان کهنسال، درروزهای جشن و از بالای تنبان می‌پوشیدند، جولبار، برشی معمولی داشت و از دو قسمتاصلی درست می‌شد:
الف) قسمت اصلی: که قوزک پاها را می‌پوشانید.
ب) خشتک: کهبرشی نزدیک به ذوذنقه ی دوقلو داشت. این نوع شلوار به وسیله نخی پنبه‌ای به ناماوچقورباق/ بند تنبان به دور کمر محکم می‌شد که از درون لیفه شلوار عبور می‌دادندو گاهی نیز به دو انتهای اوچقورباق به عنوان زینت، منگوله‌ای به نام هوتوز میبستند.پارچه جولبار معمولا به رنگ نیلی بود و گوگ ماووت/ ماهوت آبی نامیده میشد.

ج‌  - كلاه‌ها:

ـ تلپك‌(Telpek):

كلاه‌ پوستی‌، كه‌ از پوست گوسفند تهیه می‌شود و انواع‌ گوناگون‌ داشت‌ كه‌ عبارتند از: 1 – دوومه‌تلپك‌ ((Düwme 2- بوخار تلپك‌ (Buhar T.)  که نیم گرد است و دارای پشم‌های بلند، مشکی و پیچ در پیچ می‌باشند که گاهی روی چشم و ابروی مرد ترکمن را می‌پوشانند.3- شیپیرما تلپك‌ (ypyrma T.)  که کلاهی نه چندان بلند می‌باشد، که در بالای آن اندکی فراخی است. سر پوشی مسطح دارد و اغلب آن را با پارچه خوشرنگی از قرمز می‌پوشانند و نوارهایی به شکل (+) برای تزیین، روی آن می‌دوزند. هر دو نوع کلاه آستردار، پنبه دوزی شده و لفاف‌دار است. این کلاه بر روی بوروک استفاده می‌شود.

ـ بؤروك‌ (Börük):

یا عرقچین‌ كه‌ غالبا با نقوش‌ گوناگون‌ سوزن‌دوزی‌ می‌شد و در برخی‌ لهجه‌ها تاخیا (Tahýa) یا تایخا (Taýha) خوانده‌ می‌شد. از این نوع کلاه هم مردان و هم زناناستفاده می‌کنند، در واقع مردان اغلب در زیر کلاه پوست استفاده می‌کنند و پسران نیز بؤروک را در ایام کودکی و جوانی به سر میگذارند. نقش و نگار زیبا و هنرمندانه آن توسط زنان ایجاد و تمام نقاطبیرونی کلاه پارچه‌ای، سوزن دوزی می‌شود. زنان ترکمن به خصوص عشایر، در تهیه این کلاه که وقت زیادیهم صرف می‌شود، با حوصله و دقت تمام و با سلیقه خاصی، انواع نقش و نگارها را بکاربرده و یک هنر ظریف تماشایی را به یادگار باقی می‌گذارند

 


دستار شیرشکری:

گاهی مردان از دستار معروف شیر شکری که پارچه‌ای سفید با گل های نخودی رنگ می‌باشد، همانند عمامه استفاده می‌کنند.

د – پای پوش/ كفش:‌

ـ چكمه ‌ çekme:

اصلی‌ترین‌ پاپوش‌ مردان، ‌چكمه‌های‌ بلند چرمی‌ با نوک‌ برگردان‌ بود. چکمه‌های بلند را ایدیک نیز می‌نامند و در سوارکاری از آن‌ها استفاده می‌شود.

ـ چاریق‌(Çaryk):

چوپانان‌ را از پوست‌ گاو چارقی ‌تهیه‌ می‌كردند (در برخی منابع به چرم شتر و گاومیش نیز اشاره شده است) كه‌ کفشی نرم است و مخصوص‌ پیاده روی و استفاده‌ در صحرا و خاک ‌نرم‌ است‌. برایتهیه چاریق، پوست دباغی شده را کمی بزرگ‌تر از پا برش می‌دهند و در اطراف آن، برایگذراندن بند، سوراخ‌هایی ایجاد می‌کنند، آن‌گاه پای دولاق پیچ شده را در آن قرارداده، بندها را به دور دولاق می‌پیچند و محکم می‌کنند. این بندها را چاریق‌باق میگویند.

ـ دولاق‌ Dolak:

قبل‌ از پوشیدن‌ چارق‌، پارچه‌ای دستباف، ضخیم و از جنس پشم،که مثل نواری به دور پا تا زیر زانو می‌پیچند، را استفاده و آن را با چاریق‌باق محکم می‌کننددولاق حکم جوراب را دارد اما بسیار زبرتر و گرم‌تر است. بدین جهت از آن فقط درزمستان‌ها استفاده می‌شود.

ـ چپك‌  Çepekیا یلكن‌ (Ýelken):

پاپوشی است تابستانی که، از پوست شتر تهیه می‌شود. این پاپوش، سبک، راحت و در مقاممقایسه، شبیه دمپایی‌های امروزی است.

مردان ترکمن در گذشته، علاقه‌مند به نوعی کفش به نام گبری نیز بودند اما آن‌ها امروزه مانند سایرین از کفش‌های معمول استفاده می‌کنند.

- جوراب:از جنس ابریشم و پشم می‌باشد که زنان ترکمن آن‌ها را می‌بافند.

2- پوشاک و پاپوش بانوان ترکمن

لباس‌های زنان‌ تركمن‌ بسیار متنوع است‌. این‌ نوع‌ تنوع‌، علت‌ و فلسفه‌ خاصی‌ دارد كه‌ با دوره‌های‌ سنی‌ آنان‌ مرتبط است‌. پوشاک آن‌ها به لحاظ برش، ساده ولی چشم‌گیر است. خصوصا دوخت‌های تزیینی موجود بر روی آن‌ها شگفت‌آور است.

پوشاک آن‌ها عبارت است از کلاهی با ابهت، پیراهنی با برش ساده، شلوار، قبا، روسری، جوراب و کفش که در ‌چهار قسمت مورد ‌بررسی قرار می‌گیرد:

 

الف‌ - تن‌پوش‌ها:

ـ كؤینك‌(Köýnek):

زنان‌ تركمن‌ پیراهن‌های ‌ابریشمین‌ می‌پوشیدند ( البته امروزه از جنس الیاف مصنوعی تولید می‌شود) كه‌ غالبا به‌ رنگ‌ قرمز تمشکی بوده و گاهی جلوه‌ای تابان داشت و «قیرمیز كؤینك‌» (Gyrmyz K.) نام‌ داشت‌.  پیراهن‌، دارای الگوی ساده‌ای می‌باشد و شامل سه‌ قسمت‌ بود‌: ینگ‌ Ýeňیا آستین‌، یان‌(Ýan) یا پهلو و آشیری‌  Aşyryیا دامن.‌  در این پیراهن از نوارهای پارچه‌ای باریک ( در حدود 33 سانتی متر) به منظور تحکیم دوخت استفاده می‌شد که به این منظور تکه‌های مثلثی شکلی را در میان تکه‌های مستطیل شکل دامن لباس جای داده که در این صورت تن پوش پرچینی را که در قسمت پایین گشاد می‌شد، ایجاد می‌کرد. به بیان دیگر، دامن لباس از زیر بغل تا پایین (در پهلو) به تدریج گشاد می‌شد. سر آستین‌ها و چاک یقه( که برای شیر دادن به اندازه کافی باز بود) سوزن دوزی می‌شد.

پوشاک زنان ترکمن

 

ردیف‌های سکه که در اوایل این قرن در جلو پیراهن  دوخته می‌شدند تا سال 1349 شمسی منسوخ شدند

ارتفاع این لباس تا بیست سانتی‌متری پاشنه پا می‌باشد. لذا حاشیه دوزی مفصلی که در پایین شلوار قرار دارد که قابل رویت می‌باشد. بر روی پیراهن، ‌شال‌ یا كمربندی‌ بسته‌ می‌شد. دختران‌ از كمربندی‌، آراسته ‌به‌ دانه‌های‌ كوچک‌ و ریز تسبیح و یا منجوق‌ استفاده‌ می‌كردند كه‌«مونجوق‌ غوشاق‌» (Monjuk Guşak) و یا «هنجی غوشاق» نامیده‌ می‌شد.

یقه‌ پیراهن‌ را با «گل‌ یقه‌» (Gül Ýaka) می‌آراستند. «بوقاو» (Bukaw) سینه‌ریز نقره‌ای‌ درشتی‌ بود، كه‌ ازگردن‌ می‌آویختند.

ـ چابیت‌ çabyt:

قبا و یا بالاپوشی‌ بود که تا همین اواخر توسط طوایف «یموت»  در مراسم رسمی پوشیده می‌شد.

نوع مخمل و ابریشم دارد و آستردار است. نوع مخمل آن، دارای آستین‌های کوتاه و کمربند است. در قسمت جلو باز گذاشته می‌شود تا اینکه تزیینات داخل آن ( مانند گل‌دوزی و جلوه‌های ماشینی) دیده شود. نوع دیگر آن، از ابریشم راه راه قرمز است، داری سر آستین و آستین‌های بلند می‌باشد. قد آن بلند و تا بالای ساق پا می‌باشد و دو طرف آن راسته و آزاد است. یقه‌ای ساده و بدون برگردان دارد. گشادی آستین آن متوسط می‌باشد و از زیر بغل به طرف مچ باریک می‌شود. در زیر بغل قبا زایده‌ای سه گوش دارد که از جنس پارچه قبا نمی‌باشد و گاهی برای زیبایی اضافه می‌شود. از قسمت کمر به طرف پایین کمی گشاد می‌شود و در دو پهلوی آن چاک دارد. در قسمت مچ آستین، اطراف یقه و کناره‌های آن در جلو سینه تا انتهای دامن و اطراف آن و همچنین در اطراف چاک پهلو نقش‌بندی مفصلی انجام می‌شود، که این روزها مختصر شده است. طوایف «تکه»، زرد طلایی و آبی را هم با حاشیه دوزی دستی متضاد به کار می‌برند.  زنان ترکمن آن را‌‌ برروی پیراهن‌ می‌پوشیدند.

 

جبه:

در هوای سرد، زنان برروی پیراهن خود بالاپوشی گشاد و جلو باز می‌پوشند که جبه، نامیده می شود و از پوستین نیم‌تنه و یا بلند هم استفاده می‌کنند.

پوشاک زنان ترکمن

 

نیم تنه:

دختران‌ برای‌ دوران‌ عروس‌ شدن‌ نیم‌ تنه‌ مخصوص‌ تهیه‌ می‌دیدند كه‌ پر از سوزن‌دوزی و آویزه‌هایی‌ از سكه ‌و  پولک‌های‌ نقره‌ بود.

پسران و دختران نیم تنه‌ای داشتند که بر پشت آن زیورهای مختلفی به شکل‌های سپر و تیرکمان آویزان بود.

 

بوقو Buqaw:

یقه کلفتی که با آویزه‌هایی به هم متصل و یا یک لوزی تزیین شده به نام « گنجوک» گلو را می‌پوشانید، که در قرن بیستم میلادی به یقه بزرگ قپِاقه‌ای (گول یقه) تبدیل شد که یقه لباس را می‌بندد.

ب‌ - شلوار:

ـ بالاق‌ Balak:

شلوار زنان ترکمن لیفه‌ای می‌باشد و نسبت به سایر شلوارهای سنتی زنانه در ایران، میان ساقی گشادتر دارد. دمپای دو ساق آن تنگ می‌باشد و ‌سوزن‌دوزی‌ مفصلیی دارد، كه‌ در قدیم تزیینات به کار رفته شامل، دو ردیف پهن از نقش مایه‌های متضاد با حاشیه‌های باریک‌تر بود. سوزن‌دوزی‌ها، به‌ اسامی‌ گوناگونی ‌خوانده‌ می‌شد، از جمله‌: دویه‌ كله‌ ( سر شتر) ، سكدیرمه‌ چویچه‌ (نقش جوجه)، واخ آرمان، ایكی‌حورمان‌، و ...،‌ كه‌ به‌ ترتیب‌ از پایین‌ تا نزدیكی‌ ساق‌پا را تشكیل‌ می‌داد. علاوه بر این نقوش، از قوش قانات(بال پرنده)، قویماق، تکه نقش، موی نقش (نقش عقرب) و بوستانی را نیز به کار برده‌اند.

جنس و رنگ پایین شلوار مخصوص می‌باشد. در حالی‌که بالای آن را از جنس کرباس و یا متقال و به رنگ سفید تهیه می‌کنند. شلوار به گونه‌ای فراهم می‌شود که قسمت بالایی و نخی آزاد آن را، بتوان پس از پاره شده از پارچه حاشیه دوزی پایین شلوار جدا کرد. این حاشیه‌های پاچه شلوار، به طور جداگانه به عنوان جهیزیه دوخته می‌شوند و برخی چهل سانتی‌متر پهنا دارند که به سمت قوزک‌ها گشاد می‌شوند برش شلوارهای زنانه، همسان برش شلوارهای مردانه است، اما با شلوارهای مردانه این تفاوت را دارد، كه پایین آن تنگ است و به پاها می‌چسبد. در پایین پاچه‌های شلوار، نوار سیاهی به پهنای 1-5/1 سانتی‌متر می‌دوزند كه «بالاك یوب» نام د ارد .

ب‌ - پیشانی‌بند، سربند و روسری:‌

ـ بؤروک‌ Börükیا عرقچین‌:

روی‌ این‌ كلاه،‌ گرد و صاف (بدون‌ برجستگب‌) بود ودختران‌ آن‌ را با زینت‌ آلات‌ نقره‌ای‌ منجمله‌ پولک وقبک‌هامی‌آراستند. دختران‌ غالبا بؤروک‌ را بر سر گذاشته‌ و از روسری‌ استفاده‌ نمی‌كردند

پوشاک زنان ترکمن     پوشاک زنان ترکمن     پوشاک زنان ترکمن

 

پوشاک زنان ترکمن          پوشاک زنان ترکمن

 

این کلاه به نام‌های « تاسه گ» و «تاخیه» نیز معروف است. دختران موهای خود را به صورت چهار رشته می‌بافند، که دو رشته جلو و دو رشته  پشت آنان می‌افتد.

ـ توپبی‌ (Topbi):

وقتیی دختر تركمن‌ عروسی‌ می‌كرد، به‌ جای‌ بؤروک‌ یا كلاه‌ دخترانه‌، ازپیشانی‌بند، استفاده می‌کند که به رنگ قرمز و نشانه شادی می‌باشد. این پیشانی بند در نزد طوایف‌ و قبایل‌ گوناگون‌ با نام‌های‌ آل دانقی، توپبی‌، هاساوا(Hasawa) و... شهرت‌ داشت‌.

سربند زن متاهل، پیشانی‌بندی با نقش نارنج و ترنج می‌باشد، (آلدنی) که به دقت تا شده و در جلو گره می‌خورد که توسط سربندی (یغلیق،Yagliq) ابریشمی با نقوش چهارگوش که نقش (یاشماق یا روبنده) را برای احترام به مردان بزرگ‌تر دارد، آراسته می‌شود. در گذشته این سربند، زیر پیشانی‌بندی که درپشت با دنباله‌های آویزان گره می‌خورد، پنهان می‌شد. این سربند را که اساس الگوی آن یک ذوزنقه می‌باشد، از نی‌های به هم پیچیده تهیه کرده و روی آن را با استفاده از پارچه ابریشمی به رنگ زرشکی، قرمز و به صورت شلوغ و چین‌دار پیچیده می‌شود و یک طرف آن دنباله پارچه بلند دارد.

روی این کلاه، بنا به محل استفاده آن زیورهای نقره‌ای و زری فراوانی پوشیده می‌شود، گاهی در مواقع عروسی، نیم تاجی مزین به جواهر بر روی آن نصب می‌شود.

فلسفه استفاده از این نوع کلاه‌های بلند زنانه، را در راز ورمز روزهای نبرد و جنگ باید جستجو کرد. این سربند  گاهی با پلاک مستطیل نقره‌ای شکل خمیده‌ای در جلو (اغمه،Egme) و دسته‌هایی از پلاک های متصل کوچک‌ تر (اوورمه، Owurme) توسط طوایف تکه طی دهه پنجاه این قرن استفاده می‌شد. این سربند را در طوایف  تکه «سُمَق» و در ایرساری «بُغمک» و در گذشته در یموت «خسبه» می‌نامیدند. سربند ساخته تکه به طور کلی با پارچه زرین و طرح‌های نقش‌دار مواج، پوشیده و آراسته شده و عقیق‌های جگری بر آن متصل می‌شود. سربندهای یموت به لحاظ طرح قوی‌تر است و در میات طوایف تکه، با لوزی ها و هلال‌های کوچک تکراری زراندود، تزیین می‌شود.  گاهی از انواع زیورهای آویزه دار بر روی آن استفاده می‌شود، به طوری که سطح کلاه را به طور کامل می‌پوشاند و به صاحب آن ابهتی می‌دهد. آن‌ها گیسوان بافته خود را از میان گیسوبندهای نقره‌ای عبور داده و زیورهای مجلل و خوش ساختی را به کلاه وصل کرده و از دو طرف چهره خود آویزان می‌کنند.

به تدریج که زن به سنین میان سالی می‌رسد، از بلندی آن کاسته می‌شود (هر سال به اندازه دو بند انگشت)، وقتی کوتاه شد به آن «تبرّک» می‌گویند. پیشانی‌بند زن در این مرحله به رنگ سیاه درمی‌آید، که علامت مجرب بودن وی می‌باشد و در دوران پیری به رنگ سفید درمی‌آید که نشانه عاقل بودن است.



تاریخ : سه شنبه 5 آذر 1392 | 03:18 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات

  • جستوجوی فایل
  • قالب میهن بلاگ
  • ضایعات