تبلیغات
mehr54.b36@gmail.com صنایع دستی ایران تنظیم کننده مرتضی اسکندرنژاد - ماشته بافی لرستان

بافت ماشته، با تو جه به ضرورت و نیاز آن در زند گی به سال‌های دور می‌رسد و در مورد پیشینه تاریخی وسوابق حضور آن در لرستان نمی‌توان به آسانی سخن گفت. اما به استناد به برخی متون از جمله کتاب "جغرافیای تا ریخی بروجرد " از زمان سلجوقی – صفوی تا عهد قاجار از رونق به سزا یی برخور دار بوده است. چنانچه در دهکده کارخانه در دشت سیلاخور محل اسکان کارگران بافنده بوده است.

این نوع بافته، در نوار جنوبی کشور موج بافی، در اصفهان جاجیم بافی و در لرستان ماشته نامیده می شود. به طور کلی اسامی این بافته شامل: موج بافی، ساچیم بافی، ماشته وجیلا بافی (جیلا نام دستگاهی است که ماشته با آن بافته می‌شود) می‌باشد.

    

ماشته، نوعی بافته سنتی داری است. دستگاه بافت آن دارای چهار ورد (شانه) وچهار پاخو (پدال) است. پاخو به وسیله قطعه‌هایی چوبی که شوتول نامیده می‌شوند به انگازه‌ها متصل شده‌اند. معمولا چله‌ها در این نوع بافته از دو رنگ (قرمزو سفید یا سفید و قهوه‌ای)انتخاب می‌شوند.

نخ مورد استفاده، نخ‌های پشمی رنگی است که برای بافته‌های دیگر از جمله گلیم نیز استفاده می‌شود. و معمولا از پشم گوسفند و بز تهیه می‌شود . نخ پود در این نوع بافته، نخ مشکی و قر مز می‌باشد که در تر کیب با رنگ‌های چله، چهار خانه‌های رنگی به دست می‌آید.

  

مساحتی که دستگاه ماشته بافی در آن قرار گرفته است، محوطه‌ای مستطیل شکل به عرض 2 متر وطول تقریبی 5 متر می‌باشد .ساختار کلی دستگاه ماشته‌بافی، بر روی چاله‌ای مکعب شکل قرار می‌گیرد که پدال‌های دستگاه در داخل آن جای می‌گیرند و بافنده نیز در لبه انتهایی چاله (پاچال) می‌نشیند .

جهت بافت، ابتدا نخ‌های رنگی پشم را به منظور چله‌کشی روی قطعه‌هایی چوبی به طول 40 سانتی‌متر به صورت کلاف می‌پیچند، آن‌گاه نخ‌ها را از کلاف باز کرده و از روی یک چوب افقی که به دیوار متصل است و یا از سقف آویزان است، به طور منظم عبور می‌دهند.  سپس امتداد نخ‌ها را به صورت افقی، از زیر یک چوب که با سنگ یا میخ محکم شده است، می گذارند و سپس آن را عبور می‌دهند. در حال حاضر این عمل را با دستگاهی به نام، دستگاه چله‌کشی انجام می‌دهند. وردها دارای یک چهار چوب فلزی و میله‌ای افقی می باشند که وزنه‌هایی کوچک در وسط آن‌ها تحت عنوان لامل lamel قرار دارد. هر ورد دارای 105 لامل است که متناسب با طرح و تراکم آن می‌توان، تعداد وردهای مصرفی برای هر بافته را به دست آورد. با حرکت وردها دهنه کار باز شده وعمل پودگذاری توسط ماکو و با پرتاب آن بین دهنه کار صورت می‌پذیرد. پس از هر بار پود گذاری عمل شانه زدن صورت می‌گیرد. با بافته شدن ماشته آن را دور یک چوب گرد، که اسنو نامیده می شود می‌پیچند. بعد از اتمام کار، بافت‌هایی با طول 2 متر و عرض 50 سانتی‌متر به دست می‌آید . (طول بافته می‌تواند بیشتر از این اندازه نیز باشد ولی عرض آن نسبت به دهانه دستگاه معمولا 50 سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شود) بعد از پایان یافتن دو نوار 50 سانتی‌متری به بهم، و دوختن چهار تخته از آن‌ها به یکدیگر، اندازه مورد نظر را به دست می‌آورند و لبه‌ها نیز به نسبت سفارش داده شده و درخواست مشتری دوخته یا ریشه‌بندی می‌گردد.

 

ماشته موارد استفاده متعددی دارد که عبارتند از: رختخواب پیچ (معمولا در جهیزیه دختران دو یا چند تخته ماشته قرار می‌دهند.) رو فرشی، جل اسب، زیر انداز کف اتاق وسیاه چادر، سجاده، کوسن، تزیین رویه کیف وساک، کیسه حمام، پرده و . . .استفاده می‌شود .

مهم‌ترین طرح ماشته، به صورت شطرنجی است. علاوه بر آن طرح راه راه و طرح حوض برای سجاده مورد استفاده قرار می‌گیرد .

عمده‌ترین رنگ‌های به کار رفته در ماشته رنگ سفید، قرمز یا سفید، سورمه‌ای است. در گذ شته از رنگ‌های متنوع سبز، قرمز و آبی نیز استفاده می‌شد . 

ابزار و وسایل مورد استفاده ماشته‌بافی عبارتنداز:

1.  دستگاه جیلابافی: دستگاهی است ساده و سنتی مانند دستگاه نساجی.

   2.ماسوره: قطعه‌ای است چوبی شکل و کوچک که، نخ را به دور آن می‌پیچند و در درون ماکو جای می‌گیرد.

   3. ماکو : قطعه ای چوبی است به شکل بیضی، که ماسوره درون آن جای می‌گیرد. برای عبور دادن نخ از بین تارها و عمل بافت از آن استفاده می‌شود .

  4. دفه: ابزا ری است فلزی و دندانه‌ای شکل مانند شانه که دارای یک دسته می‌باشد. با آن بر روی پودها می‌کوبند تا قسمت‌های بافته شده پیوسته و محکم گردنند.

5. چرخ ریسند گی: از آن برای تا بیدن نخ‌های پشمی استفاده می‌شود.

 

از آنجا که صنایع دستی، باز گو کننده خصوصیات تاریخی، اجتماعی وفرهنگی منطقه محل تولید می‌باشد، این هنر می‌تواند عامل مهمی در شناساندن فرهنگ و تمدن به حساب آید وعلاوه بر آن عاملی برای جلب وجذب توریست وجهانگردان داخلی و خارجی در منطقه قلمداد شود.



تاریخ : چهارشنبه 6 آذر 1392 | 04:48 ب.ظ | نویسنده : مرتضی اسکندرنژاد | نظرات

  • جستوجوی فایل
  • قالب میهن بلاگ
  • ضایعات